Verdwenen Engel

Start
Omhoog

 

De verdwenen engel van Turnhout

Marc Cornelis

Iedereen kende vroeger het huis ‘De Engel’ op de hoek van de Patersstraat en de Victor Van Halstraat (later Grote Markt) en de gelijknamige zaak die er tot 1970 in gevestigd was. Deze handelszaak drogisterij/glashandel was immers één van de meest gekende in de ganse regio van Turnhout. De naam Huybrechts was er ook al sinds mensenheugenis mee verbonden.

Jos Huybreghts (de schrijfwijze van de naam is in de loop der jaren veranderd), ondertussen 90 jaar jong, was graag bereid om ons het verhaal van het huis en de handelszaak in geuren en kleuren te vertellen. Al was het niet gemakkelijk om Jos tijdens het interview op het juiste spoor te houden. Degenen die hem goed kennen, weten hoe hij al na enkele zinnen naadloos overschakelt naar de periode 1944 –1945, de tijd die hij doorbracht in de concentratiekampen tijdens WO II. Jos bezit hierover trouwens een ongelofelijk rijk archief.

Al in 1427 werd ‘De Engel’ in de archiefbronnen vermeld als gasthof en herberg. In het begin van de 18de eeuw liet de buurt door Walter Pompe, een Zuid-Nederlandse beeldhouwer, een Onze Lieve Vrouwbeeld maken, dat aan de gevel van het hoekhuis werd opgehangen. Omdat het Franse woord angle (hoek) maar één lettertje verschilt met ange (engel, de naam van het huis) sprak men wellicht al van in het begin niet van een Onze Lieve Vrouwbeeld, maar wel van ‘den engel’.

In 1806 was een zekere Josephus Huybrechts eigenaar van het hoekhuis en deze had als beroep ‘tapper’. Nadien kwam Huybrechts-Fabri, verver/koopman en in 1854 Cornelis Huybrechts.

In 1891 kwamen de grootouders van Jos, Jozef Huybrechts en Marie Willekens het huis bewonen en startten rond 1903 met de drogisterij/glasplaatserij: het begin van een verhaal dat ongeveer 85 jaar zou duren. De vader van Jos, ook Jos genaamd, werd geboren in 1889, het jaar van de eerste grote herdenking van de Slag van Turnhout. Hij huwde met Martha Boel en kwam mee in de zaak. ‘Onze’ Jos werd geboren op 7 september 1922 en vervoegde zijn vader in 1938 in de toen al vrij grote handelszaak. In documenten en oude facturen die uit de beginperiode bewaard zijn gebleven, kunnen we terugvinden welke producten er werden verkocht.

‘Fabriek van Mastick, verfstoffen, glas, spiegels, magazijn van droogeriën, vernissen, sponsen, zoomlappen, borstels, Halve maanen, Hollandsch witlood, stijfsel, cigaren, snuif, fosforstekkers, zwavelzuur, fabriek van fijn klot blauwsel, zeepen, karsmeer, gazolie, scheepsteer, carbuur voor fietsverlichting, terpentijn, souda, gemalen krijt, Arabische gom, stoppen en pannen’. Een product dat ook verkocht werd en nu niet meer gekend is, is ‘waterglas’ of natriumsilicaat. Dit product werd gebruikt om eieren te conserveren: het is schimmel- en bacteriedodend en door te reageren met de calcium van de eierschaal sluiten de poriën van het ei.

Het gebouw waarin de zaak gevestigd was, had een gevelbreedte van 24 m in de Patersstraat en 18 m in de Victor Van Halstraat (de latere Grote Markt) en was dus zeer groot. In beide straten was er aan het uiteinde een grote poort. In de Patersstraat was deze poort eveneens de servitudeweg voor de familie Levrie. De poort in de Victor Van Halstraat werd gebruikt als ingang voor het glasmagazijn. Het plaatsen van glas was namelijk eveneens één van de hoofdactiviteiten van de handelszaak. Er waren immers maar twee ‘glazeniers’ actief in de ganse regio. Eerst nog met de stootwagen en later met vrachtwagens werd glas geplaatst bij particulieren en voor rekening van bouwfirma’s. Een andere glasactiviteit was het inlijsten van foto’s en kunstwerken, in kaders, die manueel met handzaag en verstekbak werden gemaakt.

Op de hoek van het gebouw hing rond 1910 een groot uithangbord met enkel het nummer ‘680’ erop. Dit was geen straatnummer zoals velen wellicht dachten, maar wel reclame voor het vlekkenverwijderingsmiddel ‘Benzine 680’.

In de oorlogsjaren lag de verkoop zo goed als stil. In die periode werkte Jos onder andere voor het Rode Kruis in Tessenderlo en Mortsel. In mei 1944 werd hij door de Duitsers gevangen gezet en als politiek gevangene weggevoerd naar verschillende concentratiekampen in Duitsland. Hij was één van de weinigen die dit overleefde en in mei 1945, exact 1 jaar later keerde hij onder zeer ruime publieke belangstelling naar Turnhout terug.

De drogisterij/glashandel werd toen nieuw leven ingeblazen en samen met zijn vader en moeder breidde Jos de zaak verder uit. Brepols en andere fabrieken behoorden, naast ontelbare particulieren, tot het cliënteel, zowel voor drogisterij- en chemische artikelen als voor glas. Dit veroorzaakte dikwijls een geweldige drukte in de winkel en het magazijn. Daarom werd de winkel verbouwd, zodat er zowel langs de Patersstraat als langs de Victor Van Halstraat/Grote Markt een ingang kwam.

De familie Huybrechts was een vaste deelnemer aan de gekende braderij in de Patersstraat. Hun vrachtwagen werd door het bestuur van de straat meer dan eens gebruikt om de braderijverlichting in de straat op te hangen.

In de maand mei werd het hoekbeeld van ‘De Engel’ steevast versierd. Een prachtige foto illustreert hoeveel werk hieraan besteed werd.

In februari 1970 stierf de vader van Jos. Jos erfde de drogisterij/glazenzetterij en verhuisde deze, samen met zijn familie, naar de Baron Du Fourstraat 5-7. Daar zette hij met zijn vrouw Lucienne Verrees en met de hulp van zijn twee zonen de zaak verder. Tot zijn grote spijt heeft hij tussen 1976 en 1979 de afbraak van zijn ouderlijk huis in de Patersstraat en de verhuis van het beeld ‘De Engel’ naar het Paterspand moeten meemaken. Andere opties hadden hiervoor kunnen uitgewerkt worden, want het pand was geklasseerd, maar dit is niet gebeurd. Eind december 1986 ging Jos met pensioen en stopte hij met de zaak.

Van toen werd hij zeer actief in de Sint-Pieterskerk, waar juist op dat ogenblik een grote restauratie begon. Hij zette zich in voor deze kerk met het dienen bij uitvaarten en huwelijken en het uitvoeren van diverse werken en karweien. Tevens werd hij meer en meer actief in de vriendenkring van de concentratiekampen in Mittelbau-Dora (Duitsland) en andere vaderlandslievende verenigingen. Tot op de dag van vandaag woont hij de herdenkingen van Wereldoorlog II bij (zowel in Duitsland als in België) en ontmoet hij andere mensen, die deze verschrikkingen doorgemaakt hebben.

Jos is nog altijd te vinden op zijn vaste stek boven de vroegere winkel in de Baron Du Fourstraat.

 

 

 

© Dani Bellemans & Het Bezemklokje 2011-2018
laatste wijziging op 20/03/2019