kerkhof Kwakkelstraat

Start
Omhoog

 

Het Bezemklokje bezoekt het oude kerkhof in de Kwakkelstraat.

Zondag 10 april werden een 40-tal ‘Bezemklokkers’ opgewacht door stadsgids Johan Van Gorp aan de inkom van het ‘oude kerkhof’ in de Kwakkelstraat voor een meer dan 2 uur durende rondleiding. Na een korte inleiding over de geschiedenis van begraven in Turnhout kregen we een interessante rondleiding op de begraafplaats zelf. Hierbij werd uitgebreid aandacht besteed aan bijzondere graven en begrafenisgebruiken in Turnhout.

Het begraven van vrienden en familie is altijd een belangrijk gegeven geweest in een mensenleven. Onze kennis over de wijze waarop mensen begraven werden in Turnhout gaat terug tot de prehistorie. Ruim 150 jaar geleden werd in een heuveltje op de hoek van de Koningin Astridlaan met de Antwerpse Steenweg een urne gevonden, gevuld met beenderen. Het betrof hier een grafheuvel van de Drakensteincultuur (ca. 1500 v. Chr.). De Drakensteinurne die hier werd opgegraven bevindt zich nu in het Taxandriamuseum. Gelijkaardige grafheuvels werden eveneens gevonden in de omgeving van Flipkens Vijver. Men begroef urnen, gevuld met beenderen of met asresten onder een ronde koepelvormige heuvel, meestal opgebouwd uit heideplaggen en aan de voet omgeven door een lage aarden wal, een gracht of een krans van houten palen.

In de Middeleeuwen werden mensen begraven in of rond de kerk. In die periode maakte men nog geen onderscheid tussen ziel en lichaam. Men veronderstelde dat beide zouden verrijzen op de dag van het laatste oordeel en dat het gebed van de levenden hierbij kon helpen. Heel wat gelovigen lieten dit dan ook testamentair vastleggen. Men was er eveneens van overtuigd dat gebed en misoffer effectiever konden helpen als het graf dichter bij het altaar lag. Als gevolg hiervan ontstond er zowel een verschil in eer en aanzien als in tarief voor deze gegeerde plaatsen. Dit verklaart waarom er zoveel mensen in de kerk wilden begraven worden, wat ervoor zorgde dat meestal een deel van de kerkvloer opengebroken lag, al dan niet afgedekt met planken. Het voortdurend omwoelen van de grond, die vol zat met kisten en lijken, bracht een doordringende stank mee en zorgde voor een ernstig besmettingsgevaar. Zou hier de uitdrukking ‘een rijke stinkerd’ ontstaan zijn? In de 17e eeuw werden hondenslagers aangesteld om hongerige zwerfhonden uit de kerk te houden en wanneer later dit ambt opgeheven werd, werden zij vervangen door een ‘Suisse’ die de orde en de tucht moest handhaven. Aanvankelijk werd de kerkhof (-tuin) rond de kerk door de inwoners van de stad gebruikt als ontmoetingsruimte, er werd gepicknickt en de kinderen speelden er – pas veel later werd er een muur rond gebouwd en werd de ingang voorzien van een rooster (om de bokkenpoten van de duivel te hinderen). In Turnhout werd deze twee meter hoge muur in 1904 vervangen door een gietijzeren hekken en de geschiedenis daarvan is door alle ‘Bezemklokkers’ gekend…

Tijdens het Ancien Regime waren er in Turnhout vele begraafplaatsen in en buiten de kerken: St. Pieter, St. Bavo, het Begijnhof, Korsendonk, het Heilig Graf, het Gasthuis, de Theobalduskapel en de Minderbroederskerk. Vele van deze begraafplaatsen bleven nog lang nadat dit verboden was in gebruik: het kerkhof van het Begijnhof tot 1816, dat van het Heilig Graf en van het Gasthuis tot 1875, bij de Apostolieken op Nazareth zelfs tot in 1927.

In de 18e eeuw ging men ervan uit dat alleen de ziel de dood overwint. De nabijheid van het altaar werd van minder belang en werd aanzien als een vorm van bijgeloof. Sindsdien werden ook bemiddelde personen in de kerk-hof (of kerk-tuin) ter aarde besteld. In die periode vaardigde Jozef II een edict uit waarbij vanaf 1784 niemand nog in of rond de kerk mocht begraven worden, dus ook zo voor de Turnhoutse St. Pieterskerk. Het heeft nog even geduurd maar in 1815 besliste de gemeenteraad van Turnhout om ‘ter streke Broekzijde’ meer bepaald in de Kwakkelstraat een begraafplaats buiten de stad te voorzien. Deze werd regelmatig uitgebreid.

In 1978 komt er een grote, nieuwe begraafplaats ‘Nazareth’ aan de Steenweg op Merksplas en in de jaren 90 van de vorige eeuw werd er een groot crematorium bijgebouwd. Velen onder ons hopen dat het ‘oude kerkhof’ met zijn unieke graven ooit geklasseerd wordt.

Voor het volledige artikel verwijzen we naar ledenblad - Editie Mei 2011.
Referentie Artikel.

Datum: 10 April 2011
Auteur: Erika Wouters en Rita Dries
Datum van publicatie: Mei 2011

© Dani Bellemans & Het Bezemklokje 2011-2018
laatste wijziging op 20/03/2019